Je starten met de implementatie van Tolkie Leeshulp. Dan is dit het moment om even stil te staan bij een vraag die meer uitmaakt dan hij lijkt: waar komen de knoppen precies te staan? En hoe zien ze eruit? Het antwoord bepaalt grotendeels hoeveel mensen de leeshulp gaan gebruiken.
Voor wie dit artikel bedoeld is
Dit artikel is geschreven voor iedereen die bij de implementatie betrokken is: de contactpersoon bij jullie organisatie, de functioneel beheerder die de leeshulp toevoegt, en de externe webbouwer die het uitvoert. De code toevoegen kost meestal een paar minuten. Maar de keuzes over de plek van de knoppen zijn wat het verschil maakt tussen een leeshulp die veel gebruikt wordt en een leeshulp die er alleen maar staat.
Waarom de plek zoveel uitmaakt
Mensen die moeite hebben met lezen, kunnen een pagina vaak niet snel scannen. Ze beginnen boven aan de tekst en werken naar beneden. Staat de hulp niet op die route, dan vinden ze hem minder snel, hoe goed de leeshulp zelf ook werkt.
We zien dat verschil ook terug in de cijfers, en soms is het groter dan je zou verwachten. Bij twee gemeenten van vergelijkbare grootte, waarvan de één een losse vertaalknop in de header had staan en de ander alleen de vertaalfunctie in het Tolkie-menu, lag het gebruik in dezelfde periode ruim dertig keer zo hoog bij de gemeente met die knop in de header: bijna 250.000 karakters tegenover ongeveer 7.650. Dat is natuurlijk maar één vergelijking en er spelen altijd meer factoren mee, maar het geeft wel een aardig beeld van hoeveel opvallender een functie wordt zodra hij op de plek staat waar mensen hem verwachten.
Wat we in de meeste gevallen aanraden
Zet drie losse knoppen bij de tekst: Lees voor, Uitleg woorden en Simpele tekst. Dat zijn de functies die de meeste mensen direct nodig hebben en die het duidelijkst zijn, omdat je er niets anders voor hoeft te doen dan erop drukken.
De overige functies, zoals Grote letters en Dyslexie-letters, laat je achter het vraagtekenicoon rechtsonder in beeld. Dat gebeurt gewoon standaard al.
En zet de vertaalknop apart in de header, rechtsboven, naast de knoppen die daar al staan.
Waarom die verdeling? Hulp bij het lezen van een tekst hoort bij die tekst, want daar loopt iemand vast. Hulp bij de taal is iets anders: iemand die het Nederlands niet goed beheerst zoekt geen knop bij de tekst, maar een taalwissel, en die zoekt hij rechtsboven. Dit hebben we ontdekt in gebruikersonderzoek met een grote groep migranten.
De knoppen bij de tekst
De beste plek voor de losse knoppen is direct boven of onder de titel van de pagina, links uitgelijnd. Mensen bekijken een pagina namelijk in een zogenaamd F-patroon: ze lezen eerst horizontaal over het bovenste deel van de inhoud, ter hoogte van de titel, en scannen daarna verticaal langs de linkerkant naar beneden. Uit onze eigen tests met laaggeletterden komt hetzelfde beeld: gebruikers vinden dit soort knoppen het prettigst vlak onder de titel van de tekst.
Wat je beter niet doet, is de knoppen in de footer zetten of in een rechterkolom plaatsen. Daar komt of kijkt bijna niemand, omdat mensen die plekken associëren met advertenties.
De vertaalknop in de header
Dit is het onderdeel dat bij een implementatie het vaakst vergeten wordt, en tegelijk het onderdeel waar je het meeste gebruik mee wint. De vertaalfunctie zit standaard in het menu van Tolkie Leeshulp, maar iemand moet dan wel eerst weten dat dat menu bestaat en dat de vertaling daarin zit. Dat is veel gevraagd van iemand die de taal van je website niet leest.
Mensen zoeken een taalwissel rechtsboven in de header. Dat is een gewoonte die wereldwijd geldt. Op een lange pagina kun je de knop er zelfs twee keer zetten, boven én in de footer.
Twee varianten werken in de praktijk goed. De eerste is een wereldbol met daarnaast het woord Translate: dat Engelse woord herkent iemand die geen Nederlands leest sneller dan Vertalen. De tweede is een vlaggetje met daarnaast het woord 'Vertalen' of 'Nederlands'.
We leggen uit hoe je dit doet in het volgende artikel: hoe voeg ik een Tolkie-vertaalknop toe aan mijn website.
Het vraagteken rechtsonder is een vangnet, geen hoofdingang
Zodra iemand naar beneden scrolt, verdwijnen de losse knoppen bovenaan uit beeld. Daarom verschijnt er rechtsonder automatisch een vraagtekenicoon, waarmee je het menu met alle functies opent. We kozen voor dit icoon omdat uit tests bleek dat laaggeletterden het het snelst herkennen als teken van hulp.
Toch is dit vraagteken niet de plek waar je op moet vertrouwen. We merken regelmatig dat een implementatie als klaar wordt beschouwd zodra het vraagteken zichtbaar is, terwijl de losse knoppen bij de tekst nog ontbreken. Dan moet een bezoeker eerst zelf bedenken dat er achter dat icoon hulp schuilgaat, en voor een deel van de doelgroep is dat een stap te ver. Zie het vraagteken dus als tweede laag, niet als hoofdingang.
Loop voor livegang na wat er al rechtsonder op je site staat, zoals een chatbot of een cookiemelding. Overlappen ze, dan kun je het vraagteken verschuiven met de instellingen voor de offset. Meer hierover in waarom is de implementatie nog niet af als er alleen maar een vraagteken staat en hoe kan ik de zwevende Tolkie-knop uitschakelen of verplaatsen.
Kleur, formaat en labels
De knoppen krijgen standaard een kleur uit jullie huisstijl. Jullie kunnen dat gemakkelijk aanpassen via Mijn Tolkie. Let er daarbij wel op dat die kleur voldoende contrast houdt met een witte achtergrond, en dat de knoppen ook echt opvallen tussen de rest van de pagina: voldoende contrast en voldoende opvallen zijn twee verschillende dingen.
Houd de labels van de knoppen zoals ze zijn. 'Uitleg woorden' heette eerder bijvoorbeeld 'woordenboek', tot uit onderzoek bleek dat mensen daarbij vooral aan een klassiek woordenboek dachten, waarin je woorden in 2 talen ziet. Samen met laaggeletterden kwamen we dus op de term 'Uitleg woorden'. Datzelfde gold voor 'Simpele tekst': veel professionals vragen zich af of het woord 'simpel' niet veel te beledigend voelt, terwijl laaggeletterden juist bij ons aangaven dat de het liefst voor 'Simpel' gaan. Verzin er dus geen eigen naam voor, en breng de leeshulp niet onder bij een kopje als toegankelijkheid of achter een rolstoelicoon: iemand die moeite heeft met lezen zoekt hulp bij deze tekst, geen toegankelijkheidsvoorziening.
Op elke pagina op dezelfde plek
Hoe verleidelijk het ook is om de knoppen per paginatype ergens anders te zetten: probeer dat te voorkomen. Mensen leren binnen één bezoek waar de hulp staat en nemen die kennis mee naar de volgende pagina. Dit is ook een eis vanuit de toegankelijkheidsrichtlijnen WCAG 2.2: een hulpmechanisme dat op meerdere pagina's voorkomt, moet steeds op dezelfde relatieve plek staan.
Op mobiel
De meeste bezoekers komen op een site via hun smarthone. De drie losse knoppen komen daar netjes als groepje naast elkaar te staan. Dat is ook de reden is dat we drie knoppen aanraden en niet meer: bij te veel knoppen wordt het groepje te breed en duwt het de tekst te veel naar beneden. Het vraagteken werkt op mobiel eigenlijk nog beter dan op desktop, omdat rechtsonder precies binnen het bereik van een duim ligt.
Eén ding om te vermijden: stop de vertaalknop niet weg in het hamburgermenu op mobiel. Verborgen navigatie levert een flinke daling in vindbaarheid op, en dat is zonde bij precies de knop waar je het meeste gebruik mee wint.
Op welke pagina's je het meest bereikt
De leeshulp staat op elke pagina waar de code geladen wordt. De winst is het grootst op de pagina's waar iemand al aan het worstelen is: brieven, aanvraagformulieren, pagina's over geld en rechten zoals een huuraanpassing of een bezwaar, en pdf's. Op pagina's waar bepaalde functies weinig toevoegen, bijvoorbeeld een overzichtspagina zonder doorlopende tekst, kun je per URL-pad instellen welke functies daar wel of niet beschikbaar zijn. Dat werkt ook met een sterretje voor een hele sectie van de site in één keer. Hoe dat werkt, staat in hoe werkt de instelling 'Pad-specifieke instellingen'.
Zorgen dat mensen het vinden zonder dat ze de knop zien
Maak een korte pagina op je eigen website die uitlegt dat de leeshulp er is. Die pagina is vindbaar via Google en je eigen zoekfunctie, en het is een plek waarnaar medewerkers, de bibliotheek en partnerorganisaties kunnen doorlinken. Link ernaar vanuit je footer, je contactpagina en je toegankelijkheidsverklaring: die heb je als organisatie toch al, en er een alinea over de leeshulp in zetten kost vijf minuten.
Zet bij die pagina ook een paar zoekwoorden, zoals voorlezen, hulp bij lezen, makkelijke taal, vertalen, translate en dyslexie. De interne zoekfunctie van de meeste sites vindt alleen letterlijke treffers, terwijl bezoekers vaak spreektaal gebruiken.
Wil je een uitlegvideo op die pagina zetten? Die kun je bij ons opvragen. Neem daarvoor op tijd voor de livegang contact op met je contactpersoon, zodat we de video kunnen maken en ondertitelen.
Vergeet ook je collega's niet: iedereen met klantcontact zou moeten weten dat de leeshulp bestaat en hoe je er iemand op wijst. Over dat deel van de lancering, binnen en buiten je organisatie, hebben we een apart artikel geschreven: hulp bij livegang: hoe communiceer ik over de lancering van Tolkie op onze site.